Morgen komt de Europese Commissie met een plan om de structurele oorzaken van de vluchtelingencrisis in de Middellandse Zee aan te pakken. Zonder gelijktijdig deze vier maatregelen te nemen die er écht toe doen, komt er geen oplossing of wordt het probleem gewoon verplaatst. Mét deze maatregelen zullen minder vluchtelingen naar Europa komen en minder zullen sterven op weg naar Europa. We stellen die maatregelen al zo lang uit, dat we intussen medeplichtig zijn.

Er is maar één crimineel groter dan de smokkelaars in de Middellandse Zee: degene die de smokkelaars de grootste criminelen noemt om de eigen verantwoordelijkheid af te schuiven. We hoeven niet naar de gruwelijke Australische aanpak van offshore detentiekampen te grijpen, we kunnen creatiever zijn.

1. Red levens, herstart Mare Nostrum

Ik zag de Italiaanse reddingsoperatie Mare Nostrum van binnenuit, toen ik samen met een Syrische vluchteling uit Vilvoorde zijn familie in Sicilië ging halen, na een levensgevaarlijke reis uit Egypte. Toen kwamen in een paar dagen 3.000 vluchtelingen in Italië aan. Allemaal gered dankzij de professionele aanpak van de Italiaanse marine. De reddingsoperatie had geen aanzuigeffect: het Europese grensbewakingsagentschap Frontex schat dat er zonder de reddingsoperatie in 2015 zelfs dubbel zoveel vluchtelingen via de zee zullen komen.

Admiraal Filippo Maria Foffi, commandant van de Italiaanse marine was fel gekant tegen het einde van zijn reddingsoperatie en zei: ‘Als iemand van een aanzuigeffect spreekt, weet hij niet waarover hij het heeft.’ Een man die elke dag op het terrein staat, is geloofwaardiger dan politici die verkiezingsstrategen raadplegen om te weten wat populair is bij hun kiespubliek. Foffi’s Mare Nostrum redde 150.000 vluchtelingen in internationale wateren. Grensbewakingsoperatie Triton laat vluchtelingen daar aan hun lot over. Het gebied dat niet gecoverd wordt, is dus veel groter. Er komt geen nieuwe reddingsactie, het aantal doden zal blijven stijgen.

2. Deel de lasten

Er zijn 28 lidstaten die vluchtelingen kunnen opnemen via een eerlijk verdelingsmechanisme. Italië vroeg dat al na de ramp bij Lampedusa in oktober 2013. Duitsland weigerde en ook België beperkte zijn reactie tot: we zullen de strijd tegen mensensmokkelaars opvoeren en samenwerken met lokale politiediensten. Het gevolg was dat intern de druk op de Italiaanse regering toenam om Mare Nostrum stop te zetten. Als de rest van Europa meer lasten had gedragen, was Mare Nostrum nooit afgeschaft.

Daarom moet een reddingsoperatie gecombineerd worden met een verplicht verdelingsmechanisme tussen lidstaten. Maar ook na de recente rampen is daar geen sprake van. Ons gebrek aan solidariteit met oorlogsvluchtelingen onthult vooral het gebrek aan solidariteit tussen Europese landen, een ideaal dat ons nochtans aan elkaar bindt sinds de grote oorlogen.

3. Bied alternatieve routes naar veiligheid aan

Zeg niet dat we al veel doen. Slechts 200.000 van de 5 miljoen Syrische vluchtelingen zijn in Europa. Dat is 0,02 procent van de Europese bevolking. Meer vluchtelingen opvangen te duur? Onzin. Er gaan astronomische bedragen naar grenscontrole en die bedragen zullen nu alleen maar toenemen. Dat zal overigens ook gebeuren met de bedragen die vluchtelingen aan smokkelaars betalen, want zij zullen nieuwe wegen en vervoermiddelen aanbieden. Het is een kwestie van vraag en aanbod: er is een grote vraag naar veiligheid en als wij niets aanbieden, zullen de smokkelaars dat doen. Politici die beweren dat ze die smokkeleconomie met een repressieve aanpak kunnen uitroeien, maken ons blaasjes wijs.

Het blijft ook een raadsel hoe de smokkelaars in Libië aangepakt kunnen worden. Dat land zal de vele gewapende bendes de komende jaren nooit onder controle krijgen. Een oorlog beginnen tegen smokkelaars zonder vluchtelingen andere wegen te bieden, staat gelijk aan een oorlog beginnen tegen vluchtelingen. De enige weg die de EU nu aanbiedt, is een erg beperkte hervestiging en lidstaten zijn er niet eens toe verplicht. Geen woord over de hereniging van families die op de vlucht uit elkaar werden gerukt. Zo zal het aanbod van smokkelaars niet verzwakken.

4. Pak de push-factoren aan

In plaats van over het aanzuigeffect te praten, pak je beter de veel sterkere push-factoren aan: oorlog, en de zoektocht van ouders naar onderwijs en een toekomst voor hun kinderen. De VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR heeft minder dan de helft van de 400 miljoen euro ontvangen die nodig zijn om de noden van de Syrische vluchtelingen in Turkije op te vangen.

Waar wachten we op? Zelfs als de oorlog in Syrië stopt, zullen veel Syriërs niet kunnen terugkeren omdat hun levens daar vernield zijn. Help Turkije om het half miljoen Syrische vluchtelingenkinderen in het onderwijssysteem te integreren. Help Turkije vluchtelingen te regulariseren, zodat ze legaal kunnen werken, toegang krijgen tot sociale zekerheid en gezondheidszorg. Het is het gebrek aan toegang tot sociale en economische rechten dat vluchtelingen de reis naar Europa doet maken. Wat zou u doen als u zou zien dat uw kind opgroeit zonder te kunnen lezen of schrijven? Een oorlog zet mensenlevens niet op pauze.

Van deze maatregelen is amper sprake. Beste vluchteling, gelieve in nog grotere aantallen te verdrinken zodat onze leiders tot inzicht zullen komen.

Vanavond kan je bootvluchtelingen zelf aan het woord horen tijdens de voorstelling van de documentaire Pozallo Pirates in Gent.

Verwante berichten:
– Azzam, een Syrische vluchteling uit Vilvoorde, trok naar Sicilië om zijn ouders op te halen die per boot naar Europa werden gesmokkeld. Journalist Pieter Stockmans ging mee voor dS Weekblad. Lees het uitgebreide kortverhaal.
– Herbeluister hier het interview met Azzam en Pieter op het Vlaamse Radio 1-programma Interne Keuken.
– Herbeluister hier het interview met Azzam en Pieter op het Nederlandse Radio 1-programma De Nieuws BV.