Op korte termijn hebben de luchtaanvallen IS terug gedrongen in noord-Irak en noord-Syrië. Op lange termijn zijn luchtaanvallen enkel zinvol als ze gepaard gaan met een coherente politieke en humanitaire strategie. Beelden en cijfers over militaire operaties moeten de burger vooral het gevoel geven dat we ‘iets doen’ en een ‘trouwe NAVO-bondgenoot’ zijn. Maar over de politieke verhoudingen op het terrein en het gebrek aan een coherente visie blijft het stil. Terwijl de oorlogsmachine IS-doelwitten aanvalt, zouden diplomaten een vredesmachine kunnen ontplooien. Dat vraagt moed en creativiteit.

Lees hier een korte versie van onderstaande analyse in De Standaard:

Vandaag in De Standaard. Wist je dat wij IS elke dag sterker maken? Belgische bommen gooien te midden van zo’n…

Posted by Tussen Vrijheid en Geluk on woensdag 8 juli 2015

 

Turkije

PROBLEEM: Onze NAVO-bondgenoot Turkije wil militair optreden tegen de Syrische Koerden, onze bondgenoten in de strijd tegen IS. De Syrische Koerden veroveren met de steun van de Amerikaanse luchtaanvallen gebied op IS en bouwen daar een eigen staat. Turkije wil elk plan van Koerdische natievorming in Syrië dwarsbomen. Daarom is Turkije mild tegen IS, omdat IS dat Koerdische plan ook bestrijdt.

WAT TE DOEN: Organiseer gesprekken over Koerdische autonomie, tussen de leiders van de Koerden, Turkije en de internationale coalitie.

Lees over Koerdische natievorming in Syrië deze reportage en bekijk dit fotoalbum (klik op foto’s voor uitleg).
Lees over Turkije en Syrische Koerden deze analyse.

Irak

PROBLEEM: Twee problemen. Ten eerste. Onze bondgenoot Irak wil niet vlot meewerken met wapenleveringen aan de Iraakse Koerden, onze bondgenoten in de strijd tegen IS. De centrale regering in Bagdad ziet de Iraakse Koerden met die wapens niet graag onafhankelijk worden van Bagdad. Ten tweede. Sjiitische milities die in Irak tegen IS vechten, worden gesteund door Iran en staan aan dezelfde kant als de Amerikanen en het Iraakse leger. Ze begaan wreedheden tegen soennieten. Daardoor kan IS zeggen dat iedereen tegen de soennieten is en dat IS de enige is die de soennieten in Irak kan beschermen.

WAT TE DOEN: Klaar in gesprekken alle politieke en logistieke problemen uit tussen Bagdad en de Iraakse Koerden in het noorden. Train niet enkel Iraakse soldaten, maar zorg ervoor dat de sjiitische milities onder het bevel van het Iraakse leger komen en dat sektarische wraakacties stoppen omdat die IS alleen maar sterker maken. Voormalig CIA-directeur en generaal David Petraeus heeft dit zelf één van de grootste zwaktes in de strijd tegen IS genoemd. Geef de soennieten van Irak staatsstructuren die hen vertegenwoordigen.

Syrië

PROBLEEM: De Amerikanen bewapenen Syrische rebellen om tegen IS te vechten. Maar die rebellen worden vanuit de lucht gebombardeerd door de Syrische luchtmacht van Bashar al-Assad. Wij versterken de rebellen; Assad verzwakt ze; IS wint. Als Assad aanblijft, zal soennitische radicalisering toenemen en zal IS overleven. Waarom? Assad is een fundamentelere bedreiging voor onze veiligheid dan IS, want IS is de gruwel van Assad die zich tegen ons keert.

Als we toch het woord ‘barbaren’ in de mond nemen – zoals Bart De Wever en Charles Michel deden na de aanslagen in Parijs en Tunesië – is het niet barbaars genoeg om de eigen bevolking met chemische wapens te bestoken. Of om op vier jaar tijd bijna tienduizend mensen dood te folteren in de meest gruwelijke en beestachtige omstandigheden. YouTube staat vol met Assad-gruwelvideo’s. Toch zwijgen onze leiders in alle talen over Assad. En het behandelen van symptomen terwijl oorzaken worden genegeerd, maakt extremisten sterker.

WAT TE DOEN: Laat in een duidelijke boodschap aan Iran – het belangrijkste land dat achter Assad staat – weten dat we bereid zouden zijn om op te treden tegen de Syrische luchtmacht als die onze bondgenoten aanvalt. Simultaan moeten we Iran’s belangen in Syrië erkennen en die op een andere manier organiseren dan via Assad.

Assad bedreigt ons niet rechtstreeks, dus is het voor onze leiders electoraal minder dwingend om die gruwel te veroordelen. Maar doe het toch. Spreek veel meer over de misdaden tegen de mensheid door het Assad-regime. Assad wakkert met zijn gruwelen het soennitische extremisme van IS aan. De reactie van onze leiders zou moeten zijn: ‘Het is genoeg geweest. De Syrische burgeroorlog en de gruwelen van Assad bedreigen onze veiligheid tot in Europa.’ Te ingewikkeld?

Saoedi-Arabië

PROBLEEM: België is de belangrijkste Europese wapenleverancier aan coalitiepartner Saoedi-Arabië (tussen 2008 en 2012 gaf België 1,17 miljard euro wapenvergunningen). Het land financierde een proliferatie aan jihadistische groepen en religieuze scholen in Syrië die dezelfde ideologie als IS onderwijzen. Belgische wapens kwamen via dit land bij jihadisten terecht, waarna Belgische F16’s die jihadisten gingen bombarderen. Dit land past publieke onthoofding met het zwaard toe en geeft zweepslagen aan activisten die “Westerse waarden” verspreiden. Dit land was op de solidariteitsmars voor die waarden in Parijs. Verontwaardiging over deze onrechtvaardige geopolitieke orde voedt elke dag de extremisering. Ons bondgenootschap met de grootste antidemocratische kracht in de regio bedreigt onze nationale veiligheid. Het Westen is te afhankelijk van het bondgenootschap met Saoedi-Arabië. Daarom zijn we gevangen in een schadelijk geopolitiek model.

WAT TE DOEN: Stop de hypocrisie over Saoedi-Arabië. Erken op zijn minst dat onze eenzijdige focus op IS als symptoom van deze rampzalige geopolitieke orde ook problematisch is. Prijs tijdens Belgische handelsmissies naar Saoedi-Arabië het land niet langer voor het ‘transparante business klimaat’ met een ‘reputatie van stabiliteit’ en ‘vooruitgang op het vlak van mensenrechten’. Grijp net de kans om met overtuiging mensenrechtenschendingen en steun aan extremistische groepen aan te klagen.

Zet druk op Saoedi-Arabië om te stoppen met streven naar een nederlaag voor hun aartsvijand Iran. Het heeft geen enkele zin meer, na honderdduizenden doden, een kapot land en tien miljoen ontheemden, om te denken dat we onze vijanden een beslissende slag kunnen toedienen en Syrië totaal kunnen wegrukken uit de invloedssfeer van Iran. Dat zal nooit lukken, niet morgen, niet binnen tien jaar. Het nastreven van een nieuwe geopolitieke orde via de Syrische en Irakese oorlog en de burgers – zelfs Europese burgers – als collaterale schade daarvan beschouwen, moet stoppen. Syrië en Irak blijven landen waarin de grootmachten allemaal hun belangen zullen blijven uitoefenen. Ofwel geopolitiek ongebonden landen. Het is dat, of een jarenlange oorlog die Syrië en Irak aan stukken zal rijten en steeds vernietigender zal worden voor Europa.

Egypte

PROBLEEM: Onze bondgenoot Egypte vormt een nieuwe generatie jihadisten. De dictatuur onderdrukt de democratische islamisten van de Moslimbroeders op extreme wijze, waarna sommigen zich uit wraakgevoelens aansluiten bij de antidemocratische jihadisten van IS. Vervolgens krijgt de Egyptische dictatuur miljoenen dollars en wapens van ons. Het resultaat is dat het democratisch potentieel wordt uitgeschakeld en dat twee extreme krachten sterker worden: de dictatuur en IS.

‘We mogen buitenlandse conflicten toch niet importeren in onze samenleving?’ Dat horen we zo vaak. Westerse leiders importeren die conflicten nochtans zelf door samen te werken met Arabische dictators en hen in onze hoofdsteden te ontvangen. Zij brengen onze veiligheid in gevaar door dictators te legitimeren die hun bevolkingen brutaal onderdrukken en door ons op die manier tot doelwit te maken van allerlei Arabische verzetsbewegingen, waaronder terroristische groepen. De Amerikaanse president Barack Obama legitimeerde de Egyptische dictatuur via nieuwe wapenleveringen, ook al bestempelden we de uitslag van de verkiezingen die de afgezette president Mohamed Morsi aan de macht brachten, als legitiem. Een dag na de uitspraak over de doodstraf van ex-president Mohamed Morsi werd de leider van de staatsgreep Sisi uitgenodigd door de Britse premier David Cameron. Ook Duitsland mocht de Egyptische president Sisi al aandoen.

Een belangrijk land als Egypte mag zomaar een democratisch verkozen president afzetten en hem vervolgens executeren na een showproces. En dat omwille van het feit dat Arabische dictators voor ‘stabiliteit’ zouden zorgen en een ‘bondgenoot’ zouden zijn in de strijd tegen het terrorisme. Maar Sisi ziet IS grààg sterker worden, omdat angst een bron is van steun voor zijn dictatuur. De Duitse bondskanselier Angela Merkel zei tijdens een persconferentie met Sisi (foto) dat er vele goede redenen zijn voor nauwe banden tussen Duitsland en Egypte, zoals een gemeenschappelijk belang in het bereiken van ‘vrede en veiligheid’. Ze zei dat ze over bepaalde zaken ‘een andere mening’ heeft dan Sisi. Ze doelde daarbij op de massale doodstraffen en de massamoorden die Sisi liet uitvoeren tegen ongewapende demonstranten in Caïro. Maar ze vindt wel dat ze met Sisi moet ‘praten’ om ‘die complexe kwesties’ aan te pakken en tegelijkertijd ‘erg nauw samenwerken’ over andere kwesties. Dat is exact de houding die ons in het huidige moeras heeft gebracht.

Het Westen laat geen twijfel bestaan over het kamp waarin het zich bevindt: niet in het kamp van het democratische potentieel, maar in het kamp van de contrarevolutie. Dat is een propagandageschenk voor IS en maakt ons tot doelwit. Het doet in een vingerknip de effecten van de deradicaliseringscampagnes van ons binnenlands beleid en de bommencampagnes van ons buitenlands beleid teniet.

WAT TE DOEN: Voer de druk op Egypte op om de eliminatiecampagne tegen de Moslimbroeders te stoppen en de doodstraf tegen de eerste democratisch verkozen president in de recente Egyptische geschiedenis te niet te doen. Anders is het potentieel voor verdere radicalisering gigantisch. Stop de staatsbezoeken van de Egyptische president Sisi aan Europa.

Kijk naar Tunesië als voorbeeld. Dat de Moslimbroeders een democratisch potentieel in zich dragen, bewijst de islamistische partij Ennahda in Tunesië. Op 1 oktober 2014 maakte Ennahda bekend geen kandidaat voor de presidentsverkiezingen naar voor te schuiven om de ‘Tunesische democratie toe te laten volwassen te worden zonder de traditionele tweedeling tussen islamisten en secularisten’. Dat is een wijze, democratische houding. Op 27 oktober 2014 won de seculiere partij Nida Tounes, met verschillende vertegenwoordigers van de oude dictatuur van Ben Ali, de parlementsverkiezingen met 39% van de stemmen. De islamisten van Ennahda waren de tweede grootste, met nog altijd 32%. Er kwam uiteindelijk een regering van nationale eenheid, met ministers van zowel Nida Tounes en Ennahda. Verdeeldheid was er eerder binnen het seculiere kamp, dan binnen het islamistische, of dan tussen het seculiere en het islamistische. Op 1 april 2015, na de aanslagen van gewapende jihadisten in het Bardo Museum, riep het islamistische Ennahda op tot meer maatregelen om jihadistisch terrorisme te bestrijden.

De scheidslijn in Tunesië is deze: secularisten én politieke islamisten tegen gewapende jihadisten (en dat machtsevenwicht houdt dictatoriale elementen van het oude Ben Ali-regime in toom) met als gevolg minder dictatuur en een sterk nationaal front tegen politiek geweld. Meer veiligheid op lange termijn. De scheidslijn in Egypte is deze, mét de steun van het Westen: dictatuur tegen politieke islamisten én gewapende jihadisten, met als gevolg dat politieke islamisten overlopen naar gewapende jihadisten, geen machtsevenwicht en een zwak front tegen politiek geweld. Minder veiligheid op lange termijn. Tunesië toont dat democratische islamisten zich, als het democratische proces zijn gang kan gaan, kunnen inschrijven in dat proces.

Toch kiezen wij als onze bondgenoten de Arabische dictaturen en Israël, die de ontwikkeling van een democratisch islamisme als een existentiële bedreiging zien. Onterecht, want democratische islamisten zijn beter geplaatst om de veiligheid van Israël te garanderen én te onderhandelen over het einde van de Israëlische bezetting van Palestina. Bewijs: na de door Moslimbroeder Mohamed Morsi onderhandelde deal tussen Hamas en Israël in 2012 vuurden Palestijnse gewapende groepen zo goed als geen enkele raket meer op Israël, de kalmste periode in 12 jaar.

Ter vergelijking: sinds de dictatuur terug is, was er nooit eerder zoveel politiek geweld in Egypte – zelfs de openbare aanklager die 40.000 arrestatiebevelen en doodstraffen tegen leden van de Moslimbroeders tekende werd vermoord in Caïro – en evolueert de situatie alleen maar in het voordeel van IS. Voor het eerst kreeg IS voet aan de grond in de Egyptische Sinaïwoestijn aan de grens met Israël: bestaande gewapende groepen zweerden trouw aan IS, en kunnen meer leden rekruteren dankzij de onderdrukking van democratische islamisten.

Lees hier een stuk over de doodstraf voor de afgezette Egyptische president Mohamed Morsi.
In dit artikel vind je links naar een reeks over de machtsgreep van de contrarevolutie in Egypte.

Humanitaire hulp

PROBLEEM: Als oorlogsvluchtelingen geen relatief normaal leven kunnen leiden, komt er nog meer radicalisering en rekruteringskracht voor extremisten. Daarom is het onbegrijpelijk dat UNHCR slechts 22 procent van de nodige 1,2 miljard euro heeft ontvangen en Unicef slechts 27 procent van de nodige 806 miljoen. En dat België op zes maanden 37 miljoen euro investeerde in de militaire operatie in Irak, en op vier jaar slechts 32 miljoen euro in humanitaire hulp in Syrië, Irak, Libanon en Jordanië.

WAT TE DOEN: Budgetten voor humanitaire hulp moeten gelijk zijn aan budgetten voor militaire operaties. Er moet meer beleidscoherentie komen. Minister van Defensie Steven Vandeput zei in het parlement dat een politieke strategie niet zijn bevoegdheid is, maar die van minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders. Tijdens de debatavond over ons boek De Jihadkaravaan vertelde de minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon dan weer dat het binnen de regering zelden gaat over wat in Syrië gebeurt als het gaat over extremisering in België. De ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken zouden een militaire én politieke evaluatie van de Belgische missie moeten voorstellen in een openbare gemeenschappelijke Kamercommissie Defensie en Buitenlandse Zaken.

Lees hier een duidelijk cijferoverzicht over humanitaire hulp dat ons zou moeten alarmeren over de aanpak van de Syrische crisis.
Lees hier een reportage over de Syrische onderwijscrisis in Turkije.

Buitenlandse zaken zijn binnenlandse zaken

Aanslagen tegen Europeanen in Frankrijk en Tunesië, en die heeft het over Syrië? Ja, toch wel. Nooit heeft een oorlog in het Midden-Oosten Europa meer bedreigd als vandaag. We zien de grootste vluchtelingencrisis sinds WOII. Radicalisering rijt onze samenleving aan stukken doordat onze jongeren blijven vertrekken en terrorisme door lone wolves wordt bijna normaal. Deze ontwikkelingen voeden dan weer islamofobie en vooroordelen tegen moslims. We moeten al onze energie investeren in het pacificeren van de bron van het kwaad, en dat is de Syrische oorlog.

Het is moeilijk om niet te focussen op soennitische extremisten als ze op één dag drie aanslagen plegen. Dit extremisme is het meest zichtbaar en bedreigend. En toch is onze eenzijdige focus hierop een deel van het probleem. We moeten zo snel mogelijk een aanpak van de grondoorzaken van radicalisering integreren in ons binnenlands én buitenlands beleid. Ineffectieve en onvolledige strategieën aanpassen. Afstappen van de zero-sum game in het Midden-Oosten. Het conflict in Syrië ontmijnen en pacificeren. De dynamieken die de oorlog doen voortduren, blootleggen en aanpakken.

Bommen gooien op IS is niet genoeg. Zelfs als we met bommen de territoriale greep van IS zouden verzwakken, dan nog is er al-Qaeda en zij zijn onuitroeibaar zolang het onrecht blijft bestaan. Al-Qaeda is immers geen staat, maar een verzetsidee.

De barbaren komen

In reactie op de aanslagen in Frankrijk en Tunesië spraken onze leiders het soort taal dat IS wil dat we spreken. IS gelooft in het einde der tijden, in de komst van een apocalyptische eindstrijd tussen de gelovigen en de ongelovigen. Ze verwijzen naar heldhaftige veldslagen uit het verleden en uit voorspellingen, en willen het Westen lokken naar die eindstrijd in Syrië. Wij geloven blijkbaar ook in een historische eindstrijd van de beschaafden tegen de barbaren.

Bart De Wever verwees naar de historische strijd tussen het ‘beschaafde’ Rome en de ‘barbaren’ van Carthago. Dat was een strijd om de handelsdominantie in de Middellandse Zee, een strijd die tot mythe werd verheven. Zo liep het volk makkelijk mee in de strijd tegen eeuwenoude barbaarse rivalen, wiens centrum vernietigd moest worden. IS is zeer succesvol. Ze hebben ervoor gezorgd dat wij hun apocalyptische taal over historische veldslagen meespreken.

De bedreigingen die wereldrijken hebben neergehaald, komen echter meestal niet van buiten, maar van binnen. De aanslag in Frankrijk was uitgevoerd door onze eigen jongeren niet door buitenlandse krachten. Als we weigeren te erkennen dat deze bedreigingen een product zijn van onze eigen samenleving, dan zullen we nooit de gepaste oplossingen uitwerken en de zaken alleen maar erger maken, verblind door vooroordeel en haat.

De Amerikaanse komiek en presentator Jon Stewart zei het treffend na de aanslag in Charleston: ‘We investeren miljarden om ons te beschermen tegen de externe bedreiging van jihadisten, en dan worden we genadeloos neergeknald in een terroristische aanval door een blanke racist.’ Een echt, integraal veiligheidsbeleid kijkt naar grondoorzaken. En die liggen ook in de impact van buitenlandse conflicten op onze binnenlandse veiligheid. Grenzen sluiten voor het grote gevaar, het gevaar achter die grenzen laten etteren en toenemen, en het binnen die grenzen niet eens meer hebben over wat er achter die grenzen gebeurt? Is dit dan een streng veiligheidsbeleid? Beschermt de regering dan onze veiligheid zoals het hoort? Neen.

Walging, afkeer. Het zijn de meest normale, menselijke reacties na een dag vol extremisme en terrorisme in naam van de islam. Maar als we daar blijven steken, komen we in een spiraal van haat, vooroordeel en geweld terecht. Dat verklaart onze de eenzijdige focus op symptomen die ons bang maken. Meer nog, dat is exact wat de extremisten en terroristen willen bekomen. Maar dan moeten we de rede laten spreken en ons steentje bijdragen aan een analyse van de grondoorzaken. In het belang van de veiligheid van iedereen.

Zonder in ons beleid de verbanden te leggen in een wereld waarin steeds meer dingen met elkaar verbonden zijn, spelen we IS in de kaart. Zonder evenwicht tussen een militair, politiek en humanitair luik, zullen we IS verder in de kaart spelen. Ondertussen zal de radicalisering in het Midden-Oosten én Europa toenemen. We hebben het ergste nog niet gezien.

Pieter Stockmans is journalist en schreef samen met Montasser AlDe’emeh het boek De Jihadkaravaan.

Beluister hier een interview op Ter Zake.