Het anti-vluchtelingenbeleid van sommige Europese regeringspartijen is op dreef. De grote oplossing waarmee zij de vluchtelingencrisis denken op te lossen: vluchtelingen en migranten die via Turkije in Griekenland arriveren, per kerende veerboot terugsturen. Dat heet in het jargon: “push-backs”. Als je dit leest, ben je gewapend met het krachtigste wapen: verbeeldingskracht om je voor te stellen hoe het anders kan.

Onderaan vind je al mijn reportages, interviews en analyses met staalharde bewijzen dat Turkije niet “binnen afzienbare tijd de status van veilig derde land” kan krijgen zonder dat het land het Vluchtelingenverdrag toepast op Syriërs.

Push-backs zijn illegaal

Daarom denk ik dat dit plan, dat EU-voorzitter Nederland met grote trom aankondigde en dat N-VA verdedigde in het parlement, geen lang leven beschoren zal zijn.

Om de weg te bereiden voor dit illegale voorstel had de Nederlandse vicepresident van de Europese Commissie Frans Timmermans (PvdA), waarschijnlijk doelbewust, foutieve cijfers verspreid over de vluchtelingenstroom: ‘60% van de vluchtelingen die naar Europa komen, is niet op de vlucht voor een oorlog’.

Inmiddels blijkt dat Timmermans heeft gelogen. Het is niet mogelijk dat hij de cijfers van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR en zijn eigen bron Eurostat niet kent. En die cijfers tonen dat slechts één vierde een “economische migrant” is. Drie vierde van de vluchtelingen zijn wél afkomstig uit oorlogslanden Syrië, Irak, Afghanistan, Eritrea, Somalië en Soedan. De meerderheid van de asielzoekers uit deze landen zou een vluchtelingenstatuut krijgen als ze in Europa zouden geraken.

Er is tegen de vluchteling als gemeenschappelijke vijand een monsterverbond ontstaan tussen liberalen, socialisten en rechtse nationalisten.

Europese rechts-populisten en nationalisten, liberalen en sociaaldemocraten willen die mensen dus tegenhouden en terugduwen. Er is tegen de vluchteling als gemeenschappelijke vijand een monsterverbond ontstaan tussen liberalen, socialisten en rechtse populisten die soms aanleunen bij het fascisme. Sociaaldemocraat Timmermans echode immers het discours van rechts-populistische leiders als Geert Wilders en Viktor Orban (en ook Bart De Wever).

Ze weten dat dit oorlogsslachtoffers zijn die een statuut zouden krijgen in Europa. Het komt er dus op aan om uitgerekend die mensen tegen te houden, want dit zijn de mensen die ze ook niet meer kunnen terugsturen eens ze hier geraken. Moeten ze hun eigen geweten en dat van hun kiezers sussen met foute cijfers? Liegen om een doel te bereiken, het is blijkbaar niet zo erg in de politiek. Het doel heiligt de middelen. Timmermans’ uitspraak is viraal gegaan in alle nieuwsjournalen en op nieuwssites. De toon is gezet, het doel bereikt.

Als je de publieke opinie dan ook nog eens wijsmaakt dat Turkije een veilig land is, dan kan je zonder al te veel gewetenswroeging getraumatiseerde oorlogsslachtoffers onder een repressieve laars platdrukken. Volgens de Nederlanders zullen push-backs wél kunnen omdat Turkije bijna zover is dat het de status van veilig land krijgt. “Dan is terugsturen onder VN-afspraken mogelijk”. Dat klopt, maar Turkije zal de komende jaren géén “veilig land” zijn voor vluchtelingen, wat N-VA-parlementsleden ook mogen beweren.

(UPDATE: ook sp.a-voorzitter John Crombez heeft in De Zevende Dag van zondag 31 januari 2016 beweerd dat Turkije over enkele maanden de status van veilig land kan krijgen)

Misschien kunnen zij eerst lezen wat onze bevoegde instantie, het Commissariaat voor de Vluchtelingen en de Staatlozen over “push-backs” naar Turkije zegt.

Misschien kunnen zij eerst lezen wat onze bevoegde instantie, het Commissariaat voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS) daarover zegt, tegen de partij van de staatssecretaris voor migratie en asiel in: Turkije is nog lang niet veilig en we kunnen géén vluchtelingen naar daar terugsturen.

Meer zelfs: het is onwettig om vluchtelingen het recht te ontzeggen asiel in Europa aan te vragen zonder dit recht toegankelijk te maken in Turkije. Turkije past het VN-Vluchtelingenverdrag, dat vluchtelingen toelaat zich te integreren in het gastland, immers niet toe op Syriërs. Daardoor worden Syriërs uitgebuit op de arbeidsmarkt en kunnen hun kinderen amper naar school. Als we vluchtelingen van Griekenland naar Turkije zouden terugduwen, zouden ze nergens nog op een volwaardige manier bescherming kunnen zoeken.

Op het gezicht van de vluchteling zien we de donkere hoeken van onze ziel.

Gewetenswroeging, het is iets dat bij veel Europeanen toch latent aanwezig is. Een verzwakte, onderdrukte en uitgebuite mens op zoek naar hulp en waardigheid terugduwen op zee, dat is het lelijkste gezicht dat je van Europa kunt tonen. Dan zien we plots het gezicht van de slachtoffers die Europa in de jaren ’30 heeft gemaakt, of in ex-Joegoslavië in de jaren ’90.

Op het gezicht van de vluchteling zien we de donkere hoeken van onze ziel. Maar die willen we niet zien. Die kunnen we niet zien. Die moeten we met hand en tand blijven ontkennen. Europeanen moeten van zichzelf kunnen denken dat ze de mensenrechten respecteren.

De Belgische staatssecretaris voor asiel- en migratie Theo Francken heeft inmiddels verduidelijkt wat hij bedoelt met “push-backs”: ‘Migranten die toekomen in Griekenland en die er weigeren om asiel aan te vragen, moeten teruggedreven worden. Dit volledig conform de huidige Europese asielwetgeving. Uiteraard heb ik nooit gesproken over terugdrijvingen van mensen die wél asiel aanvragen in Griekenland.’

Maar daar volgen twee vooronderstellingen uit.

Eén, dat Griekenland een uitgebouwd asielsysteem heeft waar asielzoekers op een even correcte manier behandeld worden als in Duitsland of andere noord-Europese landen. Wat niet het geval is. Het Griekse asielsysteem is al bijna even onbestaand als het Turkse. Dat is misschien een ongemakkelijke realiteit die vele politici liever ontkennen, maar moeten wij vluchtelingen laten boeten voor ons eigen falen?

Twee, dat mensen die wél asiel aanvragen in Griekenland verdeeld moeten worden over heel de Europese Unie. Ze kunnen toch niet allemaal in Griekenland blijven? Want Griekenland zal nooit akkoord gaan als zij geen staalharde garanties hebben dat die verdeling er komt. En die garanties zijn er niet. Meer nog: zelfs de relocatie van amper 160.000 vluchtelingen (0,0003% van de Europese bevolking) naar 22 lidstaten moest via dwang – met een stemming – doorgevoerd worden op het topoverleg tussen Europese regeringsleiders op 23 september 2015. De Europese Commissie hoopt dat deze spreiding zal lukken, maar in mei 2015 werd niet eens een akkoord werd bereikt over 40.000.

160.000 – 5000 mensen per lidstaat – is volgens Europese standaarden ambitieus. En sindsdien zijn er slechts een paar honderd van de 160.000 effectief van Griekenland en Italië naar een andere Europese lidstaat gebracht. Logisch dus dat Griekenland sceptisch is.

Meer vluchtelingen legaal naar Europa laten komen is een goede zaak

In het plan van EU-voorzitter Nederland zouden jaarlijks ongeveer 200.000 vluchtelingen legaal naar Europa kunnen komen. Dat is inderdaad een essentieel onderdeel van de oplossing. Zonder een eerlijkere verdeling van de lasten tussen Europa en Turkije zal de vluchtelingenstroom immers aanhouden.

Maar wat met al die anderen die niet bij die gelukkigen zijn en die zouden worden terug geduwd naar Turkije? Moeten miljoenen mensen uitzien op een leven lang uitbuiting in Turkije? Kinderen die niet naar school kunnen? Een slavenbestaan in ondergrondse naaiateliers? Want dat is de realiteit. Waar moeten die mensen naartoe? In lucht opgaan? Verdwijnen?

Mijn e-mail aan alle politieke partijen. Partijen die push-backs naar Turkije verdedigen, weten dat het illegaal is.

Ik stuurde al deze informatie en al mijn onderzoeken en analyses (die je onderaan allemaal terug vindt) herhaaldelijk naar N-VA en andere regeringspartijen. Maar ik kreeg nooit een antwoord. Ze blijven liever geloven in de mythe, dat Turkije “veilig” is, om een politiek doel te verwezenlijken: de vluchtelingenstroom stoppen.

Tot daar hun “benoeming” van de problemen.

Ze weten immers dat ze op bovenstaande vragen geen antwoord hebben. De Europese leiders en burgers die zichzelf op de borst kloppen dat zij “tenminste het probleem durven benoemen” en niet terugschrikken voor een harde aanpak om “onze veiligheid” te beschermen, geven nooit antwoord op die vragen. Tot daar hun “benoeming” van de problemen.

En neen, niet al die vluchtelingen moeten en kunnen naar Europa komen. Ze willen dat niet eens. Er zijn andere oplossingen. Méér vluchtelingen helpen om in Turkije te kunnen blijven. Dat, en niet méér vluchtelingen tegenhouden zonder meer, is het enige legitieme antwoord op iedereen die vluchtelingen buiten wil houden.

Vluchtelingenverdrag offeren om Schengenverdrag te redden

We hoeven onszelf niet te pijnigen met dit verschrikkelijke dilemma. In 2016 staan we voor fundamentele keuzes over de kern van het Europese project. We kunnen niet een deel van onze identiteit en waarden (Vluchtelingenverdrag: vluchtelingen beschermen) opgeven om het andere te redden (Schengenverdrag: buitengrenzen beschermen om binnengrenzen open te houden). Als ze op het eerste zicht met elkaar in tegenspraak lijken, zijn we het aan onze fundamentele waarden verplicht om een manier te zoeken om ze met elkaar te verzoenen. Die verbeeldingskracht is het levensbloed van een democratie.

Wat moeten we dan wel doen om de vluchtelingenstroom te “stoppen” zonder onze waarden en hun waardigheid te schenden? Wel, als politici geen creatieve antwoorden meer kunnen formuleren, moeten journalisten en burgers het maar doen. Door te onderzoeken, te schrijven en ervoor te zorgen dat deze informatie even viraal gaat als populistische angstpropaganda.

Dat laatste is aan jullie allemaal. Ik bracht de afgelopen vier jaar maandenlang door bij Syrische vluchtelingen in Turkije en onderweg naar Europa. Je leest het allemaal in onderstaande artikels.

Als je dit pakket leest, heb je overtuigende argumenten om kritisch om te gaan met de “oplossingen” die politici naar voor schuiven, en de mythes die ze verspreiden. Bovendien zal je gewapend zijn met het krachtigste wapen: verbeeldingskracht om je een alternatief te verbeelden, hoe het anders kan.